Sự thay đổi hành vi mua sắm của người tiêu dùng Việt Nam dưới tác động của dịch COVID – 19

Sociologist

Nghiên cứu

Võ Nữ Hải Yến

13 Tháng Tám, 2021

Sự thay đổi hành vi mua sắm của người tiêu dùng Việt Nam dưới tác động của dịch COVID – 19

TÓM TẮT

Bắt đầu xuất hiện vào cuối tháng 1/ 2020, cho tới nay, Covid-19 đã trở thành bệnh dịch nguy hiểm được cảnh báo toàn cầu. Có thể nói, đại dịch Covid-19 bùng phát đã tác động nặng nề lên nền kinh tế - xã hội của toàn thế giới, trong đó có Việt Nam và làm đứt gãy một số chuỗi cung ứng nguyên liệu đầu vào cũng như tiêu thụ đầu ra sản phẩm của doanh nghiệp, điều này có tác động không nhỏ đến thói quen, hành vi mua sắm của người tiêu dùng. Trên cơ sở đó, bài viết này sẽ phân tích một số thay đổi trong hành vi mua của người tiêu dùng, từ đó, gợi mở cho các nhà quản lý kinh tế những hướng đi mới phù hợp với nhu cầu và thị hiếu của người tiêu dùng trong bối cảnh hiện nay.

Từ khóa: Dịch Covid – 19, hành vi mua, người tiêu dùng

1. MỞ ĐẦU

Từ đầu năm 2020, dịch bệnh Covid-19 đã và đang bùng phát trên hơn 200 quốc gia, làm hơn 180 triệu người nhiễm bệnh và gần 4 triệu người tử vong (cập nhật ngày 27/6/2021), đã tác động nặng nề trên toàn thế giới, trong đó có Việt Nam. Kể từ thời điểm cuối tháng 01/2020 cho đến nay, Việt Nam đang phải căng mình chống lại dịch bệnh viêm đường hô hấp cấp do chủng mới virus corona gây ra với một loạt các biện pháp đưa ra nhằm hạn chế sự lây lan trong cộng đồng. Sự bùng phát của dịch Covid-19 trong một số thời điểm đã làm gián đoạn hoạt động sản xuất và kinh doanh tại Việt Nam. Ngoài sự suy giảm doanh thu trong ngành du lịch và dịch vụ, dịch bệnh này cũng ảnh hưởng nghiêm trọng đến thương mại xuyên biên giới, ảnh hưởng tiêu cực đến sản xuất, kinh doanh nông nghiệp và nhiều ngành công nghiệp khác. Điều này đã và đang làm thay đổi lối sống và thói quen mua sắm của nhiều người tiêu dùng Việt.

2. NỘI DUNG

2.1. Khái niệm hành vi mua của người tiêu dùng

Hành vi mua của người tiêu dùng là toàn bộ hành động mà người tiêu dùng bộc lộ ra trong quá trình tìm hiểu, mua sắm, đánh giá cho sản phẩm dịch vụ nhằm thoả mãn nhu cầu của họ. Có thể coi hành vi mua của người tiêu dùng là cách thức mà người tiêu dùng sẽ thực hiện để đưa ra các quyết định sử dụng tài sản của mình (tiền bạc, thời gian, công sức,…) liên quan đến việc mua sắm và sử dụng hàng hoá, dịch vụ nhằm thoả mãn nhu cầu cá nhân.

Ảnh 1: Có nhiều nhân tố ảnh hưởng tới quyết định mua hàng của người tiêu dùng

2.2. Hành vi mua của người tiêu dùng có thể được xem xét ở nhiều góc độ khác nhau:

  • Góc nhìn xã hội học: Con người là một xã hội cộng sinh trong xã hội. Do vậy, hành vi sẽ chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố, thông qua các cảm giác của họ từ thế giới quan;
  • Góc nhìn kinh tế: Con người là duy lý trí, họ luôn tìm cách đạt được sự thõa mãn cao nhất từ lý tính, cảm tính từ giá trị vô hình khác mà sản phẩm và dịch vụ mang lại ở mức giá họ cho rằng phù hợp với mình.
  • Góc nhìn kỹ thuật: Con người luôn muốn sản phẩm ở trạng thái tiện dụng, dễ dùng nhất và nhìn chung số lượng thao tác hay suy nghĩ để có được giá trị sử dụng cuối cùng phải là tối thiểu [2].

Nghiên cứu về hành vi tiêu dùng, thực chất của quá trình này là đi tìm câu trả lời cho các câu hỏi: Người tiêu dùng mua sản phẩm bằng cách nào? Họ mua sản phẩm gì? Trong một hành vi mua hàng của khách hàng nào đó tưởng chừng như đơn giản, nhưng kỳ thật nó lại chịu sự tác động của nhiều nhân tố. Các nhân tố này sẽ ảnh hưởng đến quyết định lựa chọn của khách hàng. Có 4 nhóm chính ảnh hưởng đến hành vi mua của người tiêu dùng: những nhân tố văn hoá, nhân tố mang tính chất xã hội, những nhân tố mang tính cách cá nhân và những nhân tố tâm lý.

2.3. Sự thay đổi hành vi mua của người tiêu dùng việt nam dưới tác động của dịch Covid – 19

Theo “Khảo sát Niềm tin người tiêu dùng” được thực hiện bởi The Conference Board® và Nielsen vừa công bố mới đây cho thấy, trong quý I/2020, Covid- 19 đã làm gián đoạn cuộc sống của hàng tỷ người trên thế giới bao gồm cả người Việt Nam và đang làm thay đổi thái độ, hành vi và mong muốn của người tiêu dùng một cách chóng mặt. Kể từ khi dịch Covid – 19 bùng nổ và thực hiện giãn cách xã hội, lối sống và quản lý tài chính của người Việt đã có nhiều thay đổi theo hướng tăng ý thức ngăn chặn những rủi ro hiện tại và phòng ngừa cho tương lai với 3 xu hướng chính:

2.3.1. Cắt giảm chi tiêu

Kết quả khảo sát của Hội doanh nghiệp hàng Việt Nam chất lượng cao cho thấy: người dân vẫn cố gắng duy trì các hoạt động bình thường nhưng giữ ở mức chi phí tối thiểu; đồng thời, tránh các khoản chi lớn để dự phòng cho lúc cần thiết. Để tiết kiệm tài chính, người tiêu dùng tập trung cắt giảm chi tiêu vào các khoản như: ăn ngoài (61%), thời trang (60%), giải trí (54%), làm đẹp (43%), đồng thời quan tâm nhiều hơn đến các đợt giảm giá, ưu đãi khi mua sắm [11].

Cũng theo khảo sát của Công ty nghiên cứu thị trường và truyền thông Nielsen về ảnh hưởng của Covid-19 đến hành vi của người tiêu dùng, để giữ an toàn và bảo vệ bản thân, người tiêu dùng Việt đã hạn chế các hoạt động ra ngoài đến mức tối đa, hạn chế tụ tập nơi đông người. Thay vì đi mua sắm nhiều lần, họ sẽ có xu hướng dự trữ, mua sắm ít nhưng lượng hàng hóa sẽ gấp 2, gấp 3 lần so với trước đây. Hơn 50% người dân đã giảm tần suất ghé các cửa hàng hiện hữu, trong khi 52% người được hỏi nói rằng họ gia tăng dự trữ hàng hóa tại nhà, 82% giảm tần suất các hoạt động ăn uống bên ngoài [9]. Điều này dễ lý giải bởi tâm lý lo lắng hoang mang của người dân trong bối cảnh số ca lây nhiễm ngày càng tăng và thực hiện việc giãn cách xã hội theo chỉ đạo của chính phủ nên người dân có xu hướng tích trữ đồ ăn nhiều hơn. Rõ ràng, bán lẻ là ngành chịu tác động trực tiếp do sự sụt giảm trong tổng cầu, sức mua khi người tiêu dùng có xu hướng gia tăng tiết kiệm, trì hoãn việc chi tiêu, cắt giảm mua sắm các sản phẩm không thiết yếu trong bối cảnh kinh tế khó khăn.

Ảnh 2: Mua hàng trực tuyến là các thức đảm bảo an toàn trước đại dịch

Bên cạnh đó, trước tình hình dịch bệnh diễn biến khó lường như hiện nay, người dân có xu hướng hướng đến lối sống bền ổn, có lợi cho sức khỏe và cẩn trọng hơn với những rủi ro có thể phát sinh cho tương lai nên 20% người tiêu dùng sẵn sàng ưu tiên chi tiêu cho các sản phẩm hữu ích cho sức khỏe và môi trường như: thải độc cơ thể, tăng cường sức đề kháng, làm đẹp thẩm mỹ…; gần 40% người tham gia khảo sát đã sử dụng khoản tiền tiết kiệm để tham gia các bảo hiểm nhân thọ.

Về mặt truyền thông, với tình trạng giãn cách xã hội và tâm lý e ngại dịch bệnh, khiến nhiều người phải ở nhà, dẫn đến thay đổi lớn trong xu hướng hành vi. Người tiêu dùng bắt đầu quay trở lại trước màn hình TV, truyền hình cáp và các nguồn phương tiện truyền thông chính thống cung cấp thông tin đáng tin cậy. 40% người Việt Nam nói rằng họ đã dành nhiều thời gian hơn để xem TV và 35% sử dụng thời gian để xem các nội dung trực tuyến vào thời điểm hiện tại [10].

Phân tích về lý do của sự thay đổi trong cắt giảm chi tiêu thì nhiều, nhưng có lẽ nó xuất phát chính từ việc thu nhập thay đổi. Do Covid-19 nên 72% số người lao động có sự thay đổi về mức thu nhập, trong đó có tới 42% sự thay đổi là đáng kể và lớn, điều này ảnh hưởng đến việc tiêu dùng của một bộ phận không nhỏ người dân. Thông tin từ Công ty Nghiên cứu thị trường Ipsos (Pháp) cũng cho thấy, tác động của Covid-19 lên những gia đình có thu nhập trung bình - thấp của Việt Nam được cho là nặng nề hơn so với nhóm thu nhập cao. Khoảng 90% số người Việt Nam tham gia khảo sát cho biết, thu nhập của họ bị ảnh hưởng tiêu cực vì dịch bệnh và các biện pháp giãn cách xã hội. Gần một nửa trong số đó bị giảm trên 20% thu nhập, chủ yếu tập trung ở nhóm lao động phổ thông. Điều này đã khiến 17% số hộ gia đình thu nhập thấp phải thắt chặt chi tiêu; 30% số người tiêu dùng chưa nghĩ thu nhập sẽ được cải thiện, chưa quay trở lại với các thói quen chi tiêu như trước khi Covid-19 xuất hiện. Ước tính, 23% số người Việt chưa có dự định tham gia trở lại các hoạt động tại nơi công cộng, đông người, được hiểu là các dịch vụ ăn uống, vui chơi, giải trí bên ngoài [6].

Rõ ràng, thói quen của người tiêu dùng Việt Nam đã có sự thay đổi đáng kể sau hơn 1 năm sống chung với Covid-19. Những thú vui như đi du lịch, ăn uống, giải trí đã bị cắt giảm hết vì họ thấy kiếm tiền khó hơn trước đây. Nhu cầu mở rộng tiêu dùng ngoài nhóm hàng lương thực, thực phẩm gần như không đáng kể. Nhu cầu về các sản phẩm như mỹ phẩm, thời trang hay chăm sóc sắc đẹp, hoạt động giải trí đã giảm trong thời gian qua và dự báo xu hướng này sẽ còn tiếp tục. Người tiêu dùng có xu hướng mua trữ ba nhóm hàng hóa: nhóm các sản phẩm vệ sinh cá nhân và gia đình; nhóm hàng thực phẩm tiện lợi và gia vị nấu ăn; nhóm sản phẩm bổ sung dưỡng chất và nâng cao hệ miễn dịch. Thu nhập chung của nhiều hộ gia đình Việt Nam đã và đang bị ảnh hưởng bởi Covid-19, với mức giảm 15 - 50%, thậm chí nhiều hơn và tương lai càng khó dự báo, khiến họ phải cắt giảm chi tiêu.

Câu hỏi được đặt ra liệu xu hướng tăng tiết kiệm, giảm chi tiêu hiện nay có bền vững, hay chỉ là hiện tượng mang tính nhất thời? Rõ ràng, khi thu nhập bị giảm sút, việc người tiêu dùng cắt giảm chi tiêu là điều hiển nhiên, hợp với logic kinh tế. Do vậy, khi kinh tế phục hồi và thu nhập quay trở lại mức bình thường, có thể nhận định rằng chi tiêu dùng cũng sẽ được cải thiện theo. Tuy nhiên, dù chưa có đủ cơ sở vững chắc để khẳng định, nhưng có một số lý do để thấy rằng xu hướng tăng tiết kiệm, giảm chi tiêu có thể còn kéo dài trong ít nhất vài năm tới.

Ảnh 3: Giao hàng trực tuyến góp phận hạn chế người dân ra đường

Lý do đầu tiên là tình hình dịch bệnh vẫn còn diễn biến phức tạp. Mặc dù vaccine phòng ngừa Covid-19 đã được Việt Nam và nhiều nước trên thế giới thử nghiệm và triển khai tiêm chủng, nhưng để vaccine được phân phối đến đại đa số người dân vẫn cần khoảng thời gian dài. Trong khoảng thời gian này, mức chi tiêu cho các lĩnh vực như du lịch, hàng không, nhà hàng, khách sạn… vẫn chưa thể phục hồi hoàn toàn. Tiếp đó, hiệu quả mang tính lâu dài của các vaccine phòng ngừa Covid-19 cho đến nay vẫn chưa được kiểm chứng. Do vậy, vẫn còn nhiều sự lo ngại về tính an toàn và đề kháng đáng kể với dịch bệnh trong tương lai, cho dù vaccine được phân phối rộng rãi. Tình trạng không chắc chắn về việc làm, thu nhập bấp bênh do ảnh hưởng của Covid-19 sẽ vẫn ám ảnh người lao động, khiến họ ít lạc quan hơn trong chi tiêu.

Hơn nữa, dịch bệnh Covid-19 cũng đã thay đổi cách nhìn của người dân về nguy cơ của các dịch bệnh tương tự. Nói các khác, những lo ngại về dịch bệnh và hậu quả nó gây ra có thể đã làm thay đổi hành vi của người tiêu dùng theo hướng thận trọng hơn trong chi tiêu. Tâm lý phòng ngừa cho tương lai gia tăng sẽ thúc đẩy người dân tiết kiệm nhiều hơn trong dài hạn. Một số cuộc điều tra, khảo sát cho thấy người dân đang có xu hướng tăng tiết kiệm dưới hình thức mua bảo hiểm. Và xu hướng này có khả năng sẽ tiếp tục trong tương lai.

Về lâu dài, xu hướng tăng tiết kiệm mang lại nhiều lợi ích cho tăng trưởng kinh tế nhờ mức tích lũy và đầu tư cao hơn. Lịch sử phát triển kinh tế của các nước trong khu vực thời gian gần đây như Nhật Bản, Hàn Quốc, đặc biệt là Trung Quốc, cho thấy tỷ lệ tiết kiệm cao hơn sẽ dẫn đến tăng trưởng kinh tế cao hơn. Tuy nhiên, trước mắt, việc cắt giảm tiêu dùng sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến tổng cầu và sức mua của nền kinh tế trong ngắn hạn, khiến nhiều ngành sản xuất, dịch vụ gặp khó khăn.

2.3.2. Quan tâm đến hàng Việt

Với việc thắt chặt hầu bao, giảm chi tiêu những hàng hóa không thiết yếu trong giai đoạn dịch bệnh, người tiêu dùng Việt đã dành sự quan tâm lớn hơn cho hàng Việt. Kết quả điều tra dư luận xã hội của Viện Nghiên cứu dư luận xã hội năm 2019 cho thấy, có 67% số người tiêu dùng ưu tiên lựa chọn hàng Việt Nam; 52% số người được hỏi luôn khuyên người thân, bạn bè sử dụng hàng Việt Nam; 36% số người tiêu dùng chuyển từ mua hàng nhập khẩu sang hàng sản xuất trong nước. Từ sau dịch Covid-19 có đến 76% số người tiêu dùng Việt Nam chuộng hàng trong nước, nhất là những sản phẩm đã có thương hiệu, bảo đảm chất lượng và tốt cho sức khỏe [5].

Ảnh 4: Đại dịch đem đến cơ hội cho các hãng hàng hóa nội địa

Một minh chứng rõ hơn là hàng hóa trong nước đang hiện diện và tiêu thụ ngày càng nhiều tại các hệ thống phân phối. Tại các siêu thị lớn như: Big C, Co.opmart, Vinmart, Intimex, Hapromart… tỷ trọng hàng Việt hiện đã chiếm tới 85%, đây là điều ít xảy ra trong 1 thập kỷ qua. Theo Hãng nghiên cứu thị trường Nielsen, 17% số người Việt cho biết, họ chỉ mua hàng tiêu dùng nội địa; 59% cho biết, họ chủ yếu mua hàng tiêu dùng nội địa. Những con số này cao hơn tỷ lệ trung bình toàn cầu (tỷ lệ trung bình toàn cầu lần lượt là 11% và 54%) [8].

Như vậy, dịch bệnh Covid – 19 đã để lại nhiều thay đổi trong thói quen và hành vi của người tiêu dùng cũng như tạo ra những xu hướng mới, từ việc chủ động mua sắm những sản phẩm an toàn cho sức khỏe đến việc trữ nguồn thức ăn thiết yếu tại nhà. Hai lý do khiến người tiêu dùng ưu tiên hàng Việt Nam là vì biết rõ nguồn gốc, thêm vào đó, họ mong muốn hỗ trợ doanh nghiệp Việt. Khi người tiêu dùng tìm kiếm sự đảm bảo về chất lượng sản phẩm thì những thương hiệu quen thuộc, có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng, uy tín là cách nhanh nhất để chạm đến nhu cầu này. Sản phẩm có nguồn gốc địa phương vô cùng quan trọng ở Việt Nam và có lợi thế hơn so với các sản phẩm ít quen thuộc. Đây là cơ hội cho hàng Việt phát triển nhưng điều cốt lõi là các doanh nghiệp vẫn phải bảo đảm chất lượng, tránh chạy theo lợi nhuận mà quên đi cơ hội lớn này để người tiêu dùng phàn nàn.

2.3.3. Mua sắm, thanh toán trực tuyến

Để hạn chế sự lây lan của dịch bệnh Covid, rất nhiều người tiêu dùng đã thay đổi hành vi mua sắm truyền thống bằng cách mua sắm và dịch vụ giao hàng tận nơi. Điều này không chỉ xảy ra với những người đã và đang mua sắm online mà còn thu hút một lượng đáng kể người mua mới, những người trước đó vẫn còn e dè với mua sắm online hay đặt hàng qua các ứng dụng. Các thói quen ăn uống ngoài, trực tiếp đến các siêu thị mua sắm, tham gia các hoạt động giải trí bên ngoài đã giảm đáng kể. Thế giới nói chung trong đó có Việt Nam đang có xu thế chuyển dịch nhiều hoạt động offline sang online, kéo theo hàng loạt hành vi đi lại, mua sắm, giao dịch sẽ có xu hướng thay đổi theo.

Nielsen và Infocus Mekong Mobile Panel đã thực hiện cuộc khảo sát trên 500 người tại 3 thành phố lớn là Hà Nội, Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh cho thấy 25% số người được hỏi đã tăng cường mua sắm online và giảm tần suất mua sắm trực tiếp tại siêu thị hay cửa hàng tạp hóa và chợ truyền thống, 63% người tham gia cho biết sẽ tiếp tục mua sắm trực tuyến thường xuyên hơn trước. 35% số người khảo sát cho biết họ dành nhiều thời gian hơn để xem nội dung trực tuyến cho việc quyết định mua sắm [10].

Bên cạnh đó, những dịch vụ “đi chợ hộ”, “đi chợ online”… cũng phát triển mạnh mẽ trong mùa dịch. Đây quả là giải pháp “cứu cánh” hữu hiệu nhất ở thời điểm này, chỉ với một cú click chuột hay vài thao tác chạm, người tiêu dùng có thể mua bất cứ loại thực phẩm nào và được giao ngay tại nhà. Tuy là hình thức không mới mẻ mà đã có từ nhiều năm trước nhưng lượng khách hàng sử dụng dịch vụ trong thời gian này tăng đột biến khiến các siêu thị, cửa hàng như Vinmart, Big C, NowFresh, Co.opmart….đã nâng cấp và ra mắt các ứng dụng mới để đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng.

Ngay cả việc học hành, có tới 80% số lượng người được hỏi cho biết sẽ thay đổi các hành vi trong việc đèn sách, trong đó có 29% cho biết sẽ có những thay đổi mang tính cách mạng. Như vậy, các doanh nghiệp kinh doanh thiết bị nhà trường cũng phải nắm bắt được xu thế này để thay đổi theo cho phù hợp [8].

Đối với lĩnh vực du lịch và giải trí cũng sẽ chịu tác động rất lớn của xu thế tiêu dùng, chỉ có 17% số người được hỏi cho rằng sẽ vẫn tiếp tục duy trì thói quen cũ. Trong khi đó đã có tới 58% số người tham gia khảo sát cho biết sẽ thay đổi đáng kể thói quen du lịch và giải trí theo hướng không xuất hiện nhiều ở chốn đông người. Đây là một khó khăn mà các doanh nghiệp Việt phải tính toán quy mô và thay đổi hình thức kinh doanh trong một thời gian không còn ngắn nữa [3].

Một sự thay đổi lớn trong hành vi mua sắm và thanh toán tiếp theo là: do chúng ta đã phải trải qua một thời gian dài giãn cách xã hội nên xu thế tiêu dùng tiền mặt giảm đi đáng kể. Vì phải hạn chế đi lại, người tiêu dùng ưa chuộng mua sắm online bởi an toàn sức khỏe hơn so với các cửa hàng truyền thống, dẫn đến sự bùng nổ của thương mại điện tử. Hiện lượng truy cập mua sắm trên sàn thương mại điện tử kể từ khi Covid-19 diễn ra tăng hơn 150% so với năm 2019. Theo thống kê cho thấy, Shopee Việt Nam có tới 43,15 triệu lượt truy cập/tháng; Tiki đứng thứ 2 với gần 24 triệu lượt/ tháng; Lazada có khoảng 19,76 triệu lượt truy cập/ tháng; Sendo có khoảng 17,59 triệu lượt truy cập/ tháng. Cùng với đó, số lượng website thương mại điện tử trung bình mà người tiêu dùng Việt Nam mua hàng đã tăng từ 4 website năm 2019 lên 5,7 website trong năm 2020, cao nhất trong khu vực Đông Nam Á. Ngay cả với những người tiêu dùng vốn xa lạ, tác động từ dịch COVID-19 đã, đang và sẽ thúc đẩy họ nhanh hơn tiến đến mua sắm trực tuyến [1].

Ảnh 5: Thương mại điện tử sẽ trở thành xu thế chính trên thị trường hiện nay

Những con số trên đây thực sự là tín hiệu mừng cho lĩnh vực phát triển thương mại điện tử mà Việt Nam chúng ta hoàn toàn có nhân lực đáp ứng được yêu cầu của thị trường mua sắm trực tuyến. Mô hình O2O (Online-to- Offline) đang được người tiêu dùng Việt ưa thích và có xu hướng tăng trong thời gian tới, chiếm 40% số lượng người được khảo sát đã có sự thay đổi nhất định. Một nghiên cứu do Facebook và Bain & Company thực hiện trên 6 quốc gia Đông Nam Á đã chỉ ra rằng, hành vi tiêu dùng của người dân các nước trong khu vực đã thay đổi dưới tác động của dịch COVID-19, họ cởi mở hơn nhiều ở kênh mua sắm trực tuyến. Riêng tại Việt Nam, sự chuyển đổi từ nền kinh tế ngoại tuyến sang trực tuyến, vốn được dự kiến sẽ diễn ra trong 5 năm nhưng nay đã hoàn thành chỉ trong 1 năm, nhanh hơn nhiều so với dự báo trước đó [7].

Thị phần thương mại điện tử, mua sắm trực tuyến, dịch vụ giao hàng nhanh được kỳ vọng sẽ tăng lên với nhiều tính năng tiện lợi dự kiến sẽ tăng trưởng mạnh mẽ cả về số lượng người mua lẫn doanh thu. Từ việc mua sắm truyền thống, người mua hàng dần chuyển dịch sang mua sắm đa dạng kênh hơn như: các siêu thị mini, cửa hàng tiện lợi và thương mại điện tử. Điều này củng cố xu hướng bán lẻ đa kênh ngày càng tăng lên trong lĩnh vực bán lẻ và thị trường hàng tiêu dùng nhanh trong thời gian tới. Như vậy, chắc chắn từ khâu nghiên cứu sản phẩm, cách thức bán hàng và thanh toán của các doanh nghiệp Việt phải có sự thay đổi đáng kể để phù hợp với tình hình. Điều này phù hợp với nhận định của nhiều chuyên gia trong ngành, khi có người thậm chí cho rằng chỉ trong năm 2020, dịch bệnh khiến nền kinh tế online tiến bộ hơn tới 10 năm. Như vậy, COVID-19 không chỉ là đại dịch mà còn bẻ lái “con tàu hành vi” của người tiêu dùng theo một hướng khác.

3. KẾT LUẬN

Theo kết quả nghiên cứu của nhiều khảo sát đều cho thấy, cách chi tiêu của người Việt trong bối cảnh đại dịch Covid đã có sự chuyển dịch đáng kể. Sự bùng phát nhanh chóng và diễn biến phức tạp của dịch COVID-19 trong thời gian qua đã tạo ra nhiều thay đổi trong thói quen mua sắm, tiêu dùng cũng như tiêu thụ một số ngành hàng của người Việt. Dịch bệnh bùng phát, thu nhập hạn chế, điều kiện kinh tế giảm sút sẽ là những tác động lâu dài đối với đời sống, hành vi người tiêu dùng. Người tiêu dùng trở nên dè dặt và thận trọng hơn trong lựa chọn hành hóa.

Tuy nhiên, ngoài tác động tiêu cực đến sức khỏe, đời sống văn hóa – xã hội, Covid-19 cũng đã có những tác động tích cực đến việc đẩy nhanh các xu hướng mà trước đây tuy đã có nhưng chưa tạo được sự quan tâm lớn của người tiêu dùng. Các ngành hàng về sức khỏe, các nền tảng thương mại điện tử cùng các kênh mua sắm mới dự báo sẽ được thúc đẩy mạnh mẽ hơn sau dịch COVID-19. Giới chuyên gia kinh tế nhận định, dịch bệnh Covid -19 đã và đang tác động khá mạnh mẽ đến hành vi, tư duy của người tiêu dùng theo hướng tăng ý thức phòng ngừa những rủi ro trong tương lai. Qua đó, các doanh nghiệp cần nắm bắt được những điều này để có thể chủ động điều chỉnh, hướng đến những chiến lược sản xuất kinh doanh phù hợp với xu thế mới, đáp ứng nhu cầu của người dân trong bối cảnh hiện nay.

---

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1]. Như Bình, “Mua sắm trên mạng: thói quen thời COVID-19”, Nguồn: https://tuoitre.vn/mua-sam-tren-mang-thoi-quen-thoi-covid-19-20200315094319376.htm, cập nhật ngày 28/4/2021

[2]. Nguyễn Bá Huy, “Vận dụng lý thuyết hành vi người tiêu dùng trong hoạt động kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam trong giai đoạn hiện nay” , Nguồn: https://tapchicongthuong.vn/bai-viet/van-dung-ly-thuyet-hanh-vi-nguoi-tieu-dung-trong-hoat-dong-kinh-doanh-bao-hiem-phi-nhan-tho-tai-viet-nam-trong-giai-doan-hien-nay-75614.htm, cập nhật ngày 11/5/2021, cập nhật ngày 15/4/2021

[3]. Vũ Khuê, “Thích ứng với xu hướng tiêu dùng mới”, Nguồn: https://vneconomy.vn/thich-ung-voi-xu-huong-tieu-dung-moi.htm, cập nhật ngày 15/4/2021

[4]. Nhật Minh, “Hành vi tiêu dùng theo hướng số hóa”, Nguồn: https://thoibaonganhang.vn/hanh-vi-tieu-dung-theo-huong-so-hoa-108991.html, cập nhật ngày 19/4/2021

[5]. Quang Minh, “Tạo niềm tin cho người tiêu dùng”, Nguồn: https://nhandan.vn/ban-doc-viet/tao-niem-tin-cho-nguoi-tieu-dung--625396/, cập nhật ngày 4/4/2021

[6]. Lan Phương, “90% gia đình Việt bị ảnh hưởng tới thu nhập vì dịch COVID-19”, Nguồn: http://vienthongke.vn/90-gia-dinh-viet-bi-anh-huong-toi-thu-nhap-vi-dich-covid-19-2/, cập nhật ngày 20/4/2021

[7]. Nguyễn Thị Oanh, “Mô hình Thương Mại O2O – Xu Thế Tất Yếu Của Bán Lẻ”, Nguồn: https://makebetterlife.work/mo-hinh-thuong-mai-o2o-online-to-offline/, cập nhật ngày 3/4/2021

[8]. An Thanh, “Làm thế nào để hàng Việt thắng thế ?”, Nguồn: http://kinhtedothi.vn/van-hoa-tieu-dung-nguoi-viet-goc-nhin-da-chieu-bai-cuoi-lam-the-nao-de-hang-viet-thang-the-398981.html, cập nhật ngày 10/4/2021

[9]. Đặng Thành, “Xu hướng tiêu dùng mới”, Nguồn: https://nhandan.com.vn/baothoinay-kinhte-thitruong/xu-huong-tieu-dung-moi-473881/, cập nhật ngày 5/4/2021

[10]. Hoàng Vũ, “Covid-19 đang thay đổi hành vi tiêu dùng của người Việt như thế nào?” , Nguồn: https://newdaymedia.com.vn/blog/covid-19-dang-thay-doi-hanh-vi-tieu-dung-cua-nguoi-viet-nhu-the-nao-12, cập nhật ngày 7/4/2021

[11]. Hải Yến, “Khảo sát xu hướng mới trong lối sống của người Việt Nam trước và sau dịch Covid-19”, Nguồn: https://marketingai.admicro.vn/bao-cao-khao-sat-xu-huong-moi-trong-loi-song-cua-nguoi-viet-nam-truoc-va-sau-dich-covid-19/, cập nhật ngày 10/4/2021

---

Nguồn ảnh

Ảnh bìa: https://www.incimages.com/uploaded_files/image/1920x1080/getty_663974538_353364.jpg

Ảnh 1: https://ichef.bbci.co.uk/news/976/cpsprodpb/E30B/production/_114032185_onlineshopping.jpg

Anh 2: https://www.webintravel.com/wp-content/uploads/2020/02/shopping-Nattakorn-Maneerat-GettyImages-1024x642.jpg

Ảnh 3: https://media.urbanistnetwork.com/saigoneer/article-images/2020/03/17/delivery_SGNR1b.jpg

Ảnh 4: https://cdn.i-scmp.com/sites/default/files/d8/images/methode/2021/06/02/845f72ce-c357-11eb-b0c2-606eecf395cb_1320x770_122928.jpg

Ảnh 5: https://en.nhandan.vn/cdn/en/media/k2/items/src/1014/977ca27bf24aabd3b13bdc853274980c.jpg

---

Media Team, Sociology Hue - HUSC

Editor: Tuấn Long | tuanlong.dhkh@gmail.com